Προληπτικός Γυναικολογικός Έλεγχος

Άρθρο στην εφημερίδα Marathon Press, Απρ 2026

Δημήτρης Τρύφος MD, Msc

Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος

myGynClinic, Νέα Μάκρη

τ. Διευθυντής Γυναικολογικής κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών

τ. Διευθυντής Μονάδας Εξωσωματικής Γονιμοποίησης ΝΝΑ

Βασική αρχή στην ιατρική είναι η έγκαιρη διάγνωση που επιτρέπει την θεραπεία κάθε νοσήματος, ώστε στην εποχή μας ακόμα και ο καρκίνος στις περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζεται και θεραπεύεται εφόσον διαγνωστεί σε αρχικό στάδιο.

Ειδικά για την γυναίκα κάθε ηλικίας υπάρχει πιθανότητα εμφάνισης διαφόρων γυναικολογικών νοσημάτων όπως:

• Παθήσεις κόλπου και τραχήλου μήτρας

(κολπίτιδα, τραχηλίτιδα, μόλυνση από τον καρκινογόνο ιό HPV, δυσπλασία, καρκίνος τραχήλου μήτρας)

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ένας τύπος καρκίνου που αναπτύσσεται στα κύτταρα του τραχήλου, δηλαδή στο κατώτερο τμήμα της μήτρας που συνδέεται με τον κόλπο. Σχεδόν όλες οι περιπτώσεις προκαλείταιι από εμμένουσα λοίμωξη από συγκεκριμένους τύπους του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος μεταδίδεται σχεδόν αποκλειστικά μέσω της σεξουαλικής επαφής. 

Πρόληψη: Είναι ένας από τους πιο προλήψιμους καρκίνους χάρη στον εμβολιασμό κατά του HPV και τον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο (όπως το τεστ Παπ και το τεστ HPV).

Ανάπτυξη: Συνήθως αναπτύσσεται πολύ αργά, δίνοντας χρόνο για τον εντοπισμό προκαρκινικών αλλοιώσεων πριν αυτές μετατραπούν σε καρκίνο.

Συμπτώματα: Στα πρώιμα στάδια συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα. Καθώς εξελίσσεται, μπορεί να εμφανιστούν:

• Ασυνήθιστη κολπική αιμορραγία (μετά την επαφή, μεταξύ περιόδων ή μετά την εμμηνόπαυση).

• Πόνος κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής.

• Ασυνήθιστες κολπικές εκκρίσεις (με αίμα ή έντονη οσμή).

• Πόνος στην πύελο ή χαμηλά στη μέση. 

• Παθήσεις σαλπίγγων

(οξείες ή χρόνιες σαλπιγγίτιδες που σχετίζονται με υπογονιμότητα)

Συμπτώματα: 

• Πόνος στην πύελο ή χαμηλά στην κοιλιά. 

• Ενόχληση κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής.

• Παθήσεις μήτρας

(ινομυώματα, σαρκώματα δηλαδή κακοήθη ινομυώματα, πολύποδες, υπερπλασία ενδομητρίου καλοήθης ή/και κακοήθης, καρκίνος ενδομητρίου)

Συμπτώματα που απαιτούν προσοχή

Το πιο κοινό προειδοποιητικό σημάδι είναι η μη φυσιολογική κολπική αιμορραγία. Επισκεφθείτε γιατρό εάν παρατηρήσετε: 

• Αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση (ακόμη και αν είναι ελάχιστη).

• Αιμορραγία μεταξύ των περιόδων.

• Ασυνήθιστα βαριά ή παρατεταμένη έμμηνο ρύση.

• Πυελικό πόνο ή πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή.

• Ασυνήθιστες κολπικές εκκρίσεις (υδαρείς ή με αίμα). 

Παράγοντες Κινδύνου

Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία (συνήθως μετά τα 50-60 έτη) και σχετίζεται συχνά με ορμονικές αλλαγές. Σημαντικοί παράγοντες περιλαμβάνουν: 

• Παχυσαρκία: Συνδέεται με αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων.

• Ιστορικό υγείας: Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου.

• Ορμονοθεραπεία: Χρήση οιστρογόνων χωρίς προγεστερόνη μετά την εμμηνόπαυση. 

• Παθήσεις ωοθηκών (κύστεις, ινώματα, πολυκυστικές ωοθήκες,ενδομητρίωση, κακοήθεις όγκους)

Ο καρκίνος των ωοθηκών είναι μια μορφή καρκίνου που ξεκινά από τα κύτταρα των ωοθηκών, των οργάνων του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος που παράγουν ωάρια και ορμόνες. Συχνά αποκαλείται «σιωπηλός δολοφόνος» επειδή τα συμπτώματά του είναι συνήθως ήπια και μη ειδικά στα αρχικά στάδια, με αποτέλεσμα η διάγνωση να γίνεται συχνά σε προχωρημένο επίπεδο. 

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν με αυτά άλλων, λιγότερο σοβαρών παθήσεων, αλλά αν επιμένουν για περισσότερες από μερικές εβδομάδες, συνιστάται ιατρικός έλεγχος: 

• Φούσκωμα ή πρήξιμο στην περιοχή της κοιλιάς.

• Πόνος στην πύελο (λεκάνη) ή την κοιλιακή χώρα.

• Γρήγορο αίσθημα κορεσμού ή δυσκολία στο φαγητό.

• Συχνοουρία ή επείγουσα ανάγκη για ούρηση.

• Αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου, όπως δυσκοιλιότητα.

• Ανεξήγητη κόπωση και πόνος στη μέση. 

Παράγοντες Κινδύνου

• Ηλικία: Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνει μια γυναίκα, με τις περισσότερες διαγνώσεις να γίνονται μετά την εμμηνόπαυση.

• Γενετική προδιάθεση: Κληρονομικές μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο.

• Οικογενειακό ιστορικό: Ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών, του μαστού ή του παχέος εντέρου στην οικογένεια.

• Αναπαραγωγικό ιστορικό: Η έναρξη της περιόδου σε μικρή ηλικία ή η καθυστερημένη εμμηνόπαυση μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο.

• παθήσεις μαστών (κύστεις, ινοαδενώματα, καλοήθεις ή και κακοήθεις όγκοι)

Συμπτώματα και Σημάδια

Πολλές περιπτώσεις ανιχνεύονται μέσω προληπτικού ελέγχου (μαστογραφία) πριν εμφανιστούν συμπτώματα.

Ωστόσο, θα πρέπει να συμβουλευτείτε γιατρό εάν παρατηρήσετε:

• Εξόγκωμα ή μάζα: Ένα σκληρό, ανώδυνο εξόγκωμα στον μαστό ή στην περιοχή της μασχάλης είναι το πιο κοινό σημάδι.

• Αλλαγές στο δέρμα: Εισολκή (λακκάκι), ερυθρότητα, απολέπιση ή υφή που μοιάζει με φλοιό πορτοκαλιού.

• Αλλαγές στη θηλή: Θηλή που στρέφεται προς τα μέσα (εισολκή), πόνος ή έκκριση υγρού (εκτός από μητρικό γάλα).

• Αλλαγή στο μέγεθος ή σχήμα: Οποιαδήποτε ανεξήγητη διόγκωση ή αλλαγή στην εμφάνιση του ενός μαστού. 

Παράγοντες Κινδύνου

Ενώ τα αίτια δεν είναι πάντα σαφή, ορισμένοι παράγοντες αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης: 

• Ηλικία & Φύλο: Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία (κυρίως μετά τα 35 έτη).

• Κληρονομικότητα: Οικογενειακό ιστορικό, μεταλλάξεις σε γονίδια όπως τα BRCA1 και BRCA2.

• Ορμονοθεραπείες, καθυστερημένη εμμηνόπαυση (μετά τα 50 έτη), εγκυμοσύνη σε μεγάλη ηλικία (μετά τα 40), παχυσαρκία, κατανάλωση αλκοόλ,

Ο προληπτικός γυναικολογικός έλεγχος πρέπει να γίνεται κάθε έτος, σε κάθε γυναίκα μετά τα 18, και περιλαμβάνει τα εξής:

• Λήψη ατομικού και οικογενειακού ιατρικού ιστορικού

• Γυναικολογική κλινική εξέταση

• Ψηλάφηση μαστών

• Λήψη δείγματος για Pap test η/και HPV DNA test

• Καλλιέργεια κολπικού υγρού (εάν απαιτείται)

• Κολπικό υπερηχογράφημα μήτρας και ωοθηκών

• Υπερηχογράφημα μαστών

• Μαστογραφία (μετά τα 35 έτη)

Η προληπτική γυναικολογική εξέταση είναι σύντομη (15-30 λεπτά), και ανώδυνη (χωρίς πόνο, με ελάχιστη η καθόλου ενόχληση).

Εάν υπάρχουν ευρήματα από την εξέταση μπορούν να συνταγογραφηθούν επιπλέον εξετάσεις όπως εξετάσεις αίματος και ούρων, καρκινικοί δείκτες, μαγνητική τομογραφία κάτω κοιλίας, μαγνητική μαστογραφία.

Οι παραπάνω εξετάσεις εξασφαλίζουν ότι μία γυναίκα είναι υγιής, όπως ευτυχώς συμβαίνει στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, ή την έγκαιρη διάγνωση και στη συνέχεια τη θεραπεία διαφόρων γυναικολογικών νοσημάτων.

Είναι γνωστό ότι η έγκαιρη διάγνωση είναι πρωταρχικής σημασίας για την επιτυχή θεραπεία και την καλή πρόγνωση διαφόρων μορφών γυναικολογικού καρκίνου. Συνήθως η θεραπεία είναι σχετικά απλή και οδηγεί σε πλήρη ίαση.

Εναλλακτικά, η καθυστερημένη διάγνωση απαιτεί ιδιαίτερα σύνθετη και παρεμβατική θεραπεία και έχει δυσμενή πρόγνωση.

Επιπλέον, η προληπτική γυναικολογική εξέταση προσφέρει την έγκαιρη διάγνωση προβλημάτων που σχετίζονται με την γυναικεία γονιμότητα, (όπως ορμονικές διαταραχές, διαταραχές ωορρηξίας, κύστεις ωοθηκών, ινομυώματα και πολύποδες μήτρας, φλεγμονές, ενδομητρίωση) ώστε να γίνει η κατάλληλη θεραπεία και να προστατευθεί η γονιμότητα της γυναίκας.